مدت زمان پاسخگویی به هر سوال بین 24 تا 72 ساعت است.

لطفا قبل از 72 ساعت از پیگیری سوال و یا ارسال سوال مجدد خودداری فرمائید.

از طریق بخش پیگیری سوال، سوال خود را پیگیری نمایید.

captcha
انصراف

زمان پاسخگویی به سوالات بین 24 تا 72 ساعت می باشد.

انصراف
چینش بر اساس:حروف الفباجدیدهاپربازدیدها

تبدیل قسمتی از مسجد به مکانهای فرهنگی

آيا مي توان مساجد را توسعه داد و قسمتي از آن را به حسينيه، کتابخانه، پايگاه بسيج، خانه عالم يا خانه خادم و امثال آن تغيير دارد؟

از روز اوّل که مسجد را وقف مي کنند مي توانند بخشي يا طبقه اي را مسجد و بخش يا طبقات ديگر را براي امور ديگري درنظر بگيرند. ( الوقوف علي حسب ما يوقفها أهلها ) و آنچه را جزء مسجد نمي کنند حکم مسجد ندارد پس مي توان بخشي را حسينيه و يا حتي سرويس بهداشتي کرد و بخش ديگر را مسجد به شرط اين که مسجد را آلوده نکند، ولي اگر بعد از وقف و ساخته شدن مسجد مي خواهند بخشي از آن را تغيير دهند يا طبقه اي به عنوان غير مسجد به آن اضافه کنند در مواردي که مزاحم نمازگزاران نباشد و در شأن مسجد باشد مانند حسينيه و کتابخانه و بسيج و مراسم عزاداري اشکال ندارد ولي در هر حال حکم مسجد را دارد؛ ولي ساخت يا تبديل به خانه عالم و خانه خادم يا محلّي براي بانواني که عذرشرعي دارند، جايز نيست.

حياط مسجد

حیاط مسجد چه حکمی دارد؟آیا احکام مسجد نیز در آن جاری می شود؟

اگر حياط مسجد را جزء مسجد وقف كنند و در ابتدا صيغه وقف را بر كلّ آن جارى كنند، حكم مسجد را دارد. امّا اگر بر آن صيغه وقف به عنوان مسجد نخوانده اند و يا اطلاع نداريم كه چگونه صيغه وقف خوانده شده، دو صورت دارد؛ در مناطقى مثل جنوب كشور كه در بعضى فصول از حياط، جهت اقامه نماز و برنامه های مسجد استفاده می شود، حياط جزء مسجد است؛ امّا در مناطقى مثل شمال كشور كه از حياط مسجد چنين استفاده ای نمی شود آن را جزء مسجد نمی دانيم.به عبارت ديگر در چنين مواردى اگر حياط مسجد براى اقامه نماز و برنامه هاى مسجد است، جزء مسجد بوده و حكم آن را دارد و الّا حکم مسجد را ندارد.

تأسیس دستشویی در مسجد

ساخت دستشوئی در زمینی که وقف مسجد شده است چه حکمی دارد؟ اگر شخصی زمینی را واگذار مسجد نماید و سپس مرحوم شود و ما از قصد او باخبر نباشیم می توان در آن دستشوئی ایجاد نمود؟

تأسيس سرويس بهداشتي به دليل کوچک بودن يا تغيير مکان و امثال آن در مساجد چند حالت دارد: از ابتدا در زميني که وقف مسجد کرده اند (چون مساجد در عرف امروز همراه با سرويس بهداشتي است) مي توان سرويس بهداشتي ساخت، ولي در مساجد قديمي آنچه جزء مسجد است، مانند صحن يا حياط مساجدي که غالبا در آن نماز مي خوانند را نمي توان تبديل به سرويس بهداشتي کرد و بايد محل ديگري را براي اين منظور تهيه کنند، ولي مناطقي مانند مازندران و آذربايجان که معمولا در حياط مسجد نماز نمي خوانند، هر چند حياط وابسته به مسجد است ولي چون جزء آن يعني محل نماز نيست براي ساخت سرويس مانعي ندارد.

تجاری سازی بخشی از مسجد

آیا می توان بخشی از مسجد مثل زیر زمین آن را تبدیل به آشپزخانه نموده یا در بازسازی، چند مغازه درست کرده و اجاره داده شود؟

اجاره دادن مساجد تحت هيچ عنوان جايز نيست؛ توضیح آنکه گاهى قسمتى از مسجد را تبديل به منبع درآمدى براى مسجد می کنند؛ مثلاً زيرزمين آن را به آشپزخانه تبديل می کنند و كرايه می دهند يا در بازسازى مسجد چند مغازه درست مى کنند كه درآمد آنها را صرف مسجد مى کنند ، اينها هيچ كدام از نظر شرعى جايز نيست، نه مسجد را می توان اجاره داد و نه می توان از آن مغازه ای جدا كرد و نه زيرزمين آن را می توان به عنوان آشپزخانه و... كرايه داد چون زمين مسجد هر چه پايين هم برود باز هم جزء مسجد است و احكام مسجد را دارد.البته اگر اين تغييرات را بدون اجازه انجام دادند ما نمی گوييم آن را تخريب كنند ولى بايد از خود آن براى مسجد استفاده شود نه از درآمد آن. مثلاً اگر مغازه ایست، درب بيرونى آن را مسدود كنند و درى از داخل براى آن باز كنند تا به عنوان اتاقى براى مسجد مورد استفاده قرار گيرد،در ضمن باید توجه داشت که اگر از اول نیت ساخت مغازه و مانند آن را داشته باشند، این کار مانعی ندارد.

ساخت مغازه در زمین مسجد

اگر از ابتدا براى مسجد چند مغازه در نظر بگيرند چه حكمى دارد؟

مانعى ندارد ولى مورد بحث در جايى است كه زمين به عنوان مسجد اختصاص يافته و بعداً می خواهند چنين كارهايى در آن انجام دهند مثلاً در آن اتاق يا زيرزمين جديدى را براى اجاره دادن بسازند، همچنين بايد توجه داشت اين گونه دخل و تصرّفات در مساجد و ديگر موقوفات، ممكن است آنها را در معرض تلف قرار دهد و موجب سلب خاصيت آنها شود.

تخریب مسجد به جهت توسعه و بازسازی و تبدیل به احسن آن

در مورد بازسازی و تعمیر مسجد سه سؤال مطرح است :الف : اگر مسجدی نیاز به توسعه یا تعمیر داشته باشد، می توان خراب نمود و توسعه داد یا تعمیر نمود؟ب : آیا اگر مسجد درحال ساخت باشند و بخواهند برای محکم کاری دوباره خراب نمایند و بسازند، جایز می باشد؟ج: آيا تبديل به أحسن کردن مساجد جايز است؟

الف : مسجدى كه خراب نشده و قابل استفاده است اگر نياز به توسعه دارد و این کار به نفع نمازگزاران است، مى ‏توان آن را خراب كرد و بهتر و بزرگتر ساخت .ب : در صورتی که کارشناسان تایید کنند می توان آن را بازسازی کرد.ج : اگر به معني فروختن آن و خريدن مکان جديد براي مسجد است، جايز نيست ولي تخریب و بازسازي به سبک روز که به نفع نمازگزاران باشد مانعي ندارد و اگر ضایعاتی دارد که قابل استفاده در همان مسجد یا در مساجد دیگرنیست، مجاز هستید آن را به فروش رسانده و در همان مسجد مصرف کنید.

احداث وضوخانه در مسجد

در میان مسجدی حوضى جهت وضو احداث گردیده است، اینک به علّت کثرت جمعیّت و عدم مراعات بهداشت و مانند آن، مى خواهند حوض مذکور را بردارند و در یک گوشه مسجد وضوخانه اى بسازند، آیا این کار جایز است؟

اگر از بین بردن حوض به نفع مسجد و نمازگزاران است، اشکالى ندارد، همچنین ساختن وضوخانه براى وضو گرفتن در گوشه اى از مسجد، آن هم به شرطى که در بالا آمد، مانعى ندارد.

حکم ساخت و تعمیر مسجد

ساختن یا تعمیر مسجد چه حکمی دارد؟ اگر در مناطقی مسجد زیاد وجود داشته باشد، ساخت مجدد مسجد چه حکمی دارد؟

ساختن مسجد مستحب است و هر قدر در جاى مناسبتر و بهترى باشد كه مسلمانان از آن بيشتر استفاده كنند بهتر است. تعمير مسجد نيز مستحب است و از بهترين كارها است و اگر مسجد طورى خراب شود كه تعمير آن ممكن نباشد مى‏توانند آن را بكلّى خراب كنند و دوباره بسازند و اگر در منطقه ای مسجد به مقدار نیاز وجود دارد، مؤمنین و مؤمنات به بناهاى خیر دیگر، که مورد نیاز مردم است، بپردازند که ان شاءاللّه ثوابش کمتر از مسجد نخواهد بود، یا به مناطق محروم و نیازمند توجّه کنند.

حکم مسجد خراب شده یا متروکه

چنانچه مسجدی خراب شود یا در جایی واقع شود که قابل استفاده نیست مثلا در بیابان یا در روستایی که قابل سکنه نیست باشد، می توان تخریب نمود و زمین آن را فروخت یا در جاده و خیابان قرار داد؟

تخریب و فروش مسجد جایز نیست و بايد اطراف آن را ديوار بکشند تا در صورت نياز، رهگذران از آن استفاده کنند، حکم مسجد را دارد و چنانچه خودش هم خراب شود باز نمى ‏توانند زمين آن را بفروشند يا داخل ملك و جادّه نمایند.

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی
سامانه پاسخگویی برخط(آنلاین) به سوالات شرعی و اعتقادی مقلدان حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی
آیین رحمت - معارف اسلامی و پاسخ به شبهات کلامی
انتشارات امام علی علیه السلام
موسسه دارالإعلام لمدرسة اهل البیت (علیهم السلام)
خبرگزاری دفتر آیت الله العظمی مکارم شیرازی